Stedin op de koffie: hoe gaat het met de elektriciteit in Utrecht?

Elektriciteit was lang iets saais. Sinds enkele jaren is elektriciteit hét grote onderwerp. En niet alleen in de energietransitie, ook bij nieuwbouw, in de landelijke en gemeentelijke politiek, bij energiecoöperaties en woningcorporaties, bij veel bedrijven én bij steeds meer huishoudens. Energie-U helpt veel Utrechters die thuis willen verduurzamen. Zij komen met steeds meer vragen over elektriciteit. Neem ik een inductieplaat, warmtepomp en zonnepanelen; wat betekent dit voor mijn aansluiting? Energie-U helpt ook sociale huurders om hun energiezuinige woning goed te gebruiken en we zien ook dat bij nieuwbouw nog niet alles goed gaat, laat staan “‘energiebewust’”.

“Stroom doet het gewoon bij iedereen thuis, dus die netcongestie voel je eigenlijk niet,” zegt Jim. “Hooguit kan je er soms een beetje van merken bij het terugleveren van zonnestroom als de omvormer even uitgaat omdat het net bij jou in de straat het niet aan kan.”
“Maar als er later dit jaar een aansluitstop komt, dan wordt het wél merkbaar. Als je een verzwaring wil bijvoorbeeld.”

Eerst over de netcongestie. 

Dat kennen we als woord nu al een aantal jaren. Het elektriciteitsnet is zwaar belast en steeds vaker overbelast. We trekken teveel stroom tegelijk van het net, en anderen willen juist meer stroom aan het net leveren dan het aankan. De oplossing is dikkere kabels aanleggen en meer en grotere trafostations: kleine elektriciteitshuisjes in de wijken en grote stations buiten de steden. Dit vergt veel tijd, geld, materiaal en arbeid. En aandacht voor inpassing, in een ruimtelijk gezien vrij vol gepland land. 

In de gemeente Utrecht komen er 800 trafo’s bij, overal in de stad. In acht buurten is voorbereiding of bouw nu gaande. Stedin bespreekt dit met de gemeente, en samen kiezen ze plekken. Omdat Stedin een vergunning moet hebben (Utrecht is hier een uitzondering, in de rest van Nederland zijn trafo-gebouwtjes vergunningvrij) wordt de beoogde plek via de vergunningaankondiging bekendgemaakt.  

Het hoogspanningsnet van TenneT is een geheel voor de provincies Flevoland, Gelderland en Utrecht en zit daar zó vol nu dat er een crisis is uitgeroepen en serieus over noodmaatregelen wordt gedacht. Doordat dit net zo vol zit, kan er niks extra’s naar de stad Utrecht komen. Utrecht zit ook vast dus. In Utrecht-Noordwest moeten er twee nieuwe grote stations komen, een van TenneT en een van Stedin (samen op één locatie). Waarschijnlijk wordt dat niet eerder dan 2035. Daarom komt er ‘regelbaar vermogen’ rondom de stad: aardgasgestookte elektriciteitscentralesgeneratoren die elektriciteit produceren die in de stad nodig is en die niet van het hoogspanningsnet kan komen. Er is sturing op bijvoorbeeld openbare laadpalen met knijpen en tijdelijk afsluiten; dat beperkt de stroomvraag in wijken. “Maar voor laadpalen zijn er exploitanten die geïnvesteerd hebben en contracten hebben lopen. Daar grijpen we dus op in.” Ook wordt er met bedrijven met grotere aansluitingen samengewerkt aan flexibiliteit: kan je soms een beetje minder stroom gebruiken alsjeblieft?

Jim: “Er is ook veel te winnen als we ietsje meer kans op storing accepteren, dus niet een leveringszekerheid met drie negens achter de komma, maar bijvoorbeeld maar twee. We moeten dan accepteren dat een hele buurt of wijk bijvoorbeeld vier uur achter elkaar geen stroom heeft, zodat er voor de gehele stad meer ruimte komt.” 

Want er dreigt een Aansluitstop.
Alle maatregelen die zijn ingezet, bieden te weinig soelaas. Daarom wordt er nagedacht over een grotere storingskans, een crisiswet en vele scenario’s. Omdat er anders een aansluitstop komt, en er in Utrecht niet zomaar een nieuwe of grotere aansluiting op het elektriciteitsnet mogelijk is. 

Toezichthouder ACM heeft een prioriteringskader vastgesteld. Jim: “Vanaf 1 juli 2026 komen alle aanvragen op een wachtlijst. Ook kleinverbruik dus. Dat is nieuw, want huishoudens konden altijd een verzwaring krijgen. Zogenaamde congestieverzachters en ook basisvoorzieningen zoals drinkwater, ziekenhuizen, veiligheid, komen ook op de wachtlijst maar krijgen de hoogste prioriteit. Woningen, zowel nieuwe als bestaande, staan als nummer drie op de prioriteringslijst. De rest, waaronder ook bedrijven, komt hierna.” 

“Dat gaat per elektriciteitsstation. Het kan dus zijn dat je in Utrecht-Noord voor eenzelfde situatie eerder, of later, aan de beurt bent dan in Utrecht-Zuid, omdat die plekken vanuit andere stations gevoed worden. We zijn dit nu in scenario’s aan het uitzoeken.”

Energie-U heeft al last van netcongestie bij de Haarrijnse Plas, waar we zonne-eilanden ontwikkelen en nog geen grote stroomaansluiting hebben. Energie-U heeft natuurlijk ook een zonneveld in exploitatie, in Meijewetering, zonder aansluiting op het elektriciteitsnet. De stroom gaat via een kabel die onderdeel is van het zonneveld, naar de rioolwaterzuivering ernaast. Dit type constructies is nu modern, iedereen wil zoiets. Ook werken we aan zonne-eilanden op de Haarrijnse Plas. Daar is alleen geen makkelijke stroomaansluiting voorhanden. Die ontwikkeling staat daarom in de pauzestand. We bestuderen met de gemeente alle mogelijkheden. 

Kans voor een paar vragen aan Jim:

We krijgen veel vragen van medebewoners over warmtepompen, batterijen, airco’s en, zonnepanelen ook. Kunnen we dat nog verantwoord doen?
Jim: “Een warmtepomp, ik snap dat mensen het willen en wij als Stedin kunnen het ook niet verbieden. Maar wat ons betreft nu even niet.” Wat vertellen we mensen die graag willen? “Zorg dat ze goed geïnformeerd en netbewust zijn of worden. Met een energiemanagementsysteem kan je je warmtepomp zo instellen dat die alleen of vooral op stroomluwe momenten stroom van het net trekt. En soms gebeurt het dat alle installaties in een straat op dezelfde fase zijn aangesloten. Dan krijg je snel overbelasting. Terwijl er drie fases zijn.” Helaas is bij Stedin daarover geen informatie beschikbaar? Een installateur zal langs de woningen moeten.” 

Het is overigens niet zo dat je voor plaatsing van een warmtepomp of een inductieplaat altijd Stedin nodig hebt. Sterker, vaak is dat niet zo. Ook met een oude stroomaansluiting van 1x35A kan je op inductie koken. Een warmtepomp kan vaak ook. Beide wordt spannend. Laat hier altijd goed naar kijken bij het begin van je zoektocht.
Vaak zijn in oude wijken de huizen nog voorzien van 1x35A of 1x25A (A staat voor Ampere). Modern is 3x25A. Leidsche Rijn bijvoorbeeld kent 3x25A en veel zonnepanelen, inductieplaten en laadpalen thuis. 

Wat gebeurt er als veel Utrechters nu voor de zekerheid nog even snel 3x25A aanvragen?
“Het kan, en het mag. Maar gevolg kan zijn dat er wat nieuwbouwprojecten niet doorgaan als dit massaal gebeurt.” 

Op resultaat | Stedin kan je zien hoe de situatie in jouw buurt is. 

Hoe zit het met batterijen?
We merken interesse in thuisbatterijen, om je eigen zonnestroom lekker ‘thuis te houden’. Jim:  “Een kleine batterij kan prima. Ook om zeker te zijn van stroom als er straks mogelijk een grotere kans op storingen is. Met een grotere batterij is de kans ook groter dat die gaat handelen op de stroommarkt en soms juist voor méér belasting van het net zorgt.”

Iets anders wat ook door Stedin gedaan moet worden, is het vervangen van oude slimme meters door nieuwe. Omdat de slimme meters die een jaar of tien geleden werden aangebracht, werken met een GPRS-signaal, dat binnenkort uit de lucht gaat. Staat er GPRS op je meter, dan moet die vervangen worden. Je krijgt hier een brief over van Stedin. Ook is Stedin bezig met een buurtnetapp in twee pilotbuurten. Bewoners kunnen de belasting op het trafohuis inzien en hun gedrag aanpassen. Helaas doet nu nog maar 10% van de huishoudens mee. We bieden onze hulp aan, Jim noteert.